De Teek

Een ingenieus beestje

Deze teek is geschilderd door Petra Tjemkes

De teek is een overlevingskunstenaar. Net als heel veel andere beestjes eigenlijk. De natuur blijft mij inspireren en fascineren! En vandaag wil ik je wat inspirerende informatie geven over de teek.

De teek wordt in verband met de Ziekte van Lyme in een kwaad daglicht gezet. Hoewel ik niemand de Ziekte van Lyme gun, vind ik het ook niet terecht om een wezentje dat gewoon z’n ding doet als schuldig aan te wijzen. Alsof wij een teek van zijn bestaansrecht kunnen ontdoen!

Dus ik wil de teek hier gewoon presenteren als het ingenieuze beestje dat het is. Een onderdeel van de natuur. Net als jij en ik.

Een vampier-spin

Deze tekening heb ik gemaakt naar het idee van de teek als vampier-spin.

De teek is in het algemeen eigenlijk een soort spinachtige. Dat is wel te zien aan de acht pootjes die hij heeft. Teken zijn allemaal parasitair, wat betekent dat ze alleen kunnen overleven door voedingsstoffen te ontnemen van een ander levend wezen.

Anders dan een spin heeft de teek geen duidelijke scheiding tussen het kopborst-stuk en het lichaam. En de teek kan ook geen web bouwen. Een teek vormt z’n eigen soort die ook wel nauw verwant is aan mijten.

De teek is wel goed in het opwachten, opsporen en zich vasthaken aan de dieren waar hij bloed van drinkt. Hoewel een teek best snel kan kruipen, al helemaal als je het naar verhouding ziet, zal een teek nooit een hele grote afstand af leggen om zich in een slachtoffer vast te kunnen bijten. Hij is wel zuinig op z’n energie!

Hoewel de teek niet per se ‘s nachts actief is, zou je hem wel als “vampier-spin” kunnen zien:

Hij heeft 8 poten en zuigt bloed!

Ik snap wel dat dat een angstaanjagend beeld is! Ok, dat helpt mijn argument van “teek als ingenieus beestje” natuurlijk niet echt…

Verschillende soorten teken

Er bestaan allemaal verschillende soorten teken. Als je op wikipedia kijkt, vind je een heel lijstje met verschillende families en geslachten. Hier in Nederland komt voornamelijk de schapenteek (Ixodes ricinus) voor. Deze teek leeft echt niet alleen op schapen! Maar daar zal ik hieronder meer over vertellen.

Sinds 2018 komt ook de tropische reuzenteek (Hyalomma marginatum) in Nederland voor. Deze teek kwam in 2019 uitgebreid in het nieuws en verspreidde paniek onder de mensen. Op de website van het RIVM vind je een informatieve tekst met duidelijke foto’s van deze soort teek.

Veel mensen geloven het verschil van tekensoort te zien in het formaat van het beestje. Maar dat is niet altijd zo te zeggen. Teken doorlopen namelijk in hun leven verschillende stadia, en in de ene levensvorm zijn ze groter dan in de andere. Daarnaast zwelt een teek z’n lichaam helemaal op als hij geniet van een bloedmaaltijd. Daardoor lijkt het ook net een ander wezen. De foto hieronder laat 4 teken zien, waarbij (als ik het goed heb) allemaal van dezelfde soort zijn. Geen van deze 4 teken op de foto zijn volgezogen met bloed. Op wikipedia vind je wel een aantal foto’s waar de teek ook volgezogen is.

In andere landen, Amerika, AustraliĆ« en het zuiden van Europa bijvoorbeeld, komen ook weer andere soorten voor die je bij ons niet zo ziet. Als je op reis gaat (als de Corona-pandemie uiteindelijk weer voorbij is…) kan je dus ook andere verschijningsvormen van teken tegen komen.

Niet in de bomen!

Een teek leeft niet in bomen. Het is een mythe dat teken uit bomen vallen. Heel misschien is dat het geval, als ze zich toevallig loslaten vanaf een vogel. In dat geval zouden ze zelfs uit de hemel kunnen vallen!

Teken leven voornamelijk bij de grond. Teken zijn namelijk erg gevoelig voor uitdroging. Ze halen alleen vocht uit hun bloedmaaltijden en beschermen zich tegen uitdroging in het vocht van de aarde, dus onder de blaadjes of diep tussen het gras. Uiteraard komen teken wel tevoorschijn om een gastheer te vinden voor een bloedmaaltijd. De teek kruipt dan omhoog. Hij beklimt grassprieten of stuikgewas. Daar aan het uiteinde, met z’n pootjes wijd gespreid wacht hij tot er een beest met bloed langs komt.

Hij heeft dus eigenlijk een heel geduldig karakter. En hij zal ergens ook een goed gevoel moeten hebben voor welke plek geschikt is om te wachten op een dier.

De slachtoffers

De teek is niet zo kieskeurig. Zijn doel is een bloedmaaltijd. Van wie dat bloed afkomstig is, maakt hem niet zo heel veel uit. De gastheer z’n huid moet alleen doorboorbaar zijn voor de teek. Vandaar dat jonge teken (die ook kleiner zijn) vaker kleine dieren als gastheer gebruiken, en volwassen teken ook van grotere dieren de huid kunnen doorboren.

Deze egel zit vol met teken die zich hebben volgezogen met bloed. Bron.

Muizen, ratten en konijnen zijn waarschijnlijk het vaakste slachtoffer van de teek. Maar ook reptielen zoals hagedissen en vogels behoren tot de dieren waar jonge teken bloed uit zuigen. Op egels heb je waarschijnlijk zelf ook wel eens teken gezien. En als je een hond of kat als huisdier hebt, ben je er heel zeker al mee in aanraking gekomen. In het wild grijpt een volwassen teek zich ook graag vast aan een hert. En uiteraard, wij mensen, behoren ook tot de gastheren van de teek.

Een teek gebruikt zijn gastheer niet alleen voor de bloedmaaltijd. Een teek gebruikt ons ook als transportmiddel. En dat is vast niet geheel zonder opzet. Misschien heeft een teek weliswaar geen hersens om een plannetje uit te stippelen zoals wij, toch is er een soort innerlijk weten waardoor de teek vooral als volwassen dier gebruik maakt van diersoorten die grotere afstanden aflegt. Dit zorgt voor verspreiding van de genen, en dus voor een beter overleven van de soort.

Teken overleven steeds beter

Overleven doen teken goed! Hoewel ik mij als kind ook nog wel kan herinneren dat teken onderdeel van het buitenspelen waren, zijn er tegenwoordig wel meer teken. Dit heeft uiteraard niet alleen te maken met de overlevingstactiek van het beestje, maar vooral ook met de verandering van het klimaat en onze reizen over de hele wereld.

Dit is een close-up foto van een teek die zich volgezogen heeft met bloed. Bron

Een van de redenen dat de teken beter overleven is dat de winters de afgelopen jaren erg mild zijn. Dit zorgt er niet alleen voor dat de teek zelf actief kan blijven, maar ook hun gastheren (zoals muizen) hebben betere overlevingskansen als de winter kort en mild is. Dit maakt de overlevingskansen ook beter voor andere soorten die eerder aan een warmer klimaat gewend waren, zoals voor de reuzen teek.

En zoals gezegd, doordat wij reizen, en vaak ook onze huisdieren meenemen, nemen we ook wel eens teken mee naar huis. Ook het transport van goederen over de hele wereld, heeft ervoor gezorgd dat allerlei beestjes van het ene continent naar het andere kunnen komen. Zo was op 18 maart 2021 nog in het nieuws dat een grote jachtkrabspin tussen de bananen in een supermarkt in Drenthe gevonden was! Zo’n grote spin valt nog wel eens op, maar een teek die zich bijvoorbeeld tussen je sokken kan verstoppen, kan ongezien een grote reis maken.

De overlevingskansen van de teek nemen ook toe door de samenwerking met bijvoorbeeld de Borrelia bacterie. Dit interessante nieuws las ik in het boek Healing Lyme van S.H. Buhner. Ik zal hier meer over vertellen in een ander blog!

De talenten van de teek

Ok, misschien ben je van het lezen van dit blog niet veel vrolijker geworden over teken… Ik geef toe, het beeld van een vampier-spin laat me ook niet meer los! Toch zie ik ook de talenten van de teek: het geduld, het onzichtbaar zijn, anderen weten te benutten. Ondanks dat ik hem niet leuk vind (en zeker ook zal vermoorden als hij mij bijt), heb ik wel respect voor zijn manier van leven. Hij is een onderdeel van de natuur en ik zal geen acties ondernemen om alle teken van de aarde te verwijderen als dat in mijn macht zou liggen.

Meer over teken…

Eigenlijk heb ik je nu nog niet super veel vertelt over teken… Ik ben ook niet echt een teken-expert. Er zijn wel mensen die echt al hun tijd steken in het onderzoeken en begrijpen van de teek. Zulk soort mensen zou ik zoeken in de universiteit van Wageningen. Of kijk eens richting Amerika, AustraliĆ« of Duitsland. Daar wordt veel meer geld besteed aan onderzoek naar teken en de Ziekte van Lyme.

De komende paar dagen ga ik ivm de Week van de Teek nog een aantal blogs uploaden met informatie over teken en de Ziekte van Lyme. Zo ga ik een stuk schrijven over de reden daarvoor dat de teek op zijn beurt ook een goede gastheer is. Op mijn overzichtspagina vind je een lijstje met alle blogs die ik geschreven heb, o.a. over Lyme. Misschien staat er voor jou nog wel iets interessants tussen! En als je vragen hebt, neem gerust contact op.